A Way of Saying Goodbye — Part II
© Anna Berkhout - 'Voor mama en Lot'
In de fotoserie A Way of Saying Goodbye — Part II onderzoekt Anna Berkhout hoe rouw, verlies en herinnering zich in de tijd blijven ontwikkelen. Twee jaar na het overlijden van haar moeder en zus richt ze zich niet langer op het afscheid zelf, maar op de blijvende aanwezigheid van degenen die er niet meer zijn.
Twee jaar zijn verstreken sinds het overlijden van mijn moeder en zus. Er heerst een hardnekkig idee dat rouw met de tijd zachter wordt. Naarmate de tijd verstrijkt, stoppen de vragen. Het verdriet verdwijnt uit gesprekken en mijn familie uit het zicht. Het afscheid afgerond, de verliezen klaar. Nog tot ver in de twintigste eeuw droegen mensen hun verdriet zichtbaar met zich mee. Een rouwband om de arm, zwarte kleding die maanden of zelfs jaren werd gedragen. Rouw werd herkend en erkend.
Nu is het verdriet aanwezig, maar de zichtbaarheid verdwijnt. Van buiten lijkt het leven snel weer normaal. Van binnen leeft het verlies voort, vaak onopgemerkt. Waar A Way of Saying Goodbye begon als een zoektocht naar manieren om afscheid te nemen, richt dit tweede deel zich op de blijvende aanwezigheid van degenen die er niet meer zijn. Fotografie is daarbij voor mij een manier geworden om in verbinding te blijven met mijn moeder en zus. Niet om hen vast te houden, maar om ruimte te maken voor hun herinnering in mijn dagelijks leven. Iedere foto is een moment van aandacht, een handeling waarin herinnering en aanwezigheid elkaar raken.
Het fotografische proces zelf is onderdeel geworden van mijn rouw. Door te kijken, te selecteren en vast te leggen ontstaat een terugkerende handeling waarin de verbinding met mijn familie actief wordt onderhouden. Het werk wordt performatief: de foto’s documenteren niet alleen mijn relatie tot het verlies, maar zorgen er ook voor dat de relatie zich blijft ontwikkelen.
De keuze voor analoog werken vertraagt het proces. Het vraagt om aandacht, geduld en overgave. Bekende thema’s bij de rouwenden onder ons. De foto’s zijn gemaakt in Denemarken, op Sjælland, waar mijn zus Lot tijdens haar ziekte kort woonde. Ze koos bewust voor deze plek aan de kust. De natuur bracht haar dichter bij de essentie van het leven en bood haar een rust die zij in de drukte van Nederland niet vond. Zij was daar en wij bezochten haar, aan de duinen, het strand en de zee.
Door terug te keren naar deze plek en haar vast te leggen op film, onderzoek ik hoe herinneringen zich in een landschap kunnen nestelen. A Way of Saying Goodbye II gaat daarom niet langer over afscheid nemen, maar over de zoektocht naar een voortdurende relatie met degenen die we verloren hebben.
Anna Berkhout (Amsterdam, 1993) studeerde af aan de Universiteit voor Humanistiek met een onderzoek naar betekenisgeving en kunst. De manier waarop kunst kan leiden tot zingeving, fascineert haar. Fotografie is een tweede taal voor Anna. Haar werk omsluit geen conceptueel kader, maar ontstaat gaandeweg. Door haar lens wordt het alledaagse een intieme verzameling van persoonlijke fascinaties, zonder vaststaande resultaten.