In gesprek met Jurgen Masure over AI, de techbrocratie en onze digitale kooi
Alexander Deprez ging in gesprek met Jurgen Masure over zijn nieuwste boek De macht achter AI. In een tijd waarin technologie steeds dieper doordringt in ons dagelijks leven, bevraagt Masure de ideologische fundamenten van Big Tech en de groeiende invloed van een kleine groep techleiders op onze democratische ruimte.
“AI zal ervoor zorgen dat we een samenleving bereiken waarin iedereen gelijkwaardig is”, werpt een vriend me toe tijdens een politieke discussie. Hij is ondernemer met veel kennis over onze kapitalistische economie; ik ben een schrijver, vooral bekend met de schaduwkanten ervan voor de verworpenen der aarde. “De technologie ontwikkelt zich zo razendsnel dat we haar nauwelijks kunnen bijbenen,” vervolgt hij. “Als een AI uiteindelijk moet berekenen welke weg we als mensheid in moeten slaan, zal ze onvermijdelijk de meest duurzame kiezen.”
Ik kijk hem sceptisch aan, maar zijn punt over de snelheid van de technologische omwenteling snijdt hout. AI-gegenereerde beelden zijn inmiddels nauwelijks nog van echte te onderscheiden en de technologie wordt tegenwoordig in alle mogelijke internetdiensten verwerkt: van sociale media tot zoekmachines en onze meest intieme communicatiediensten. Die alomtegenwoordigheid roept een beeld op dat symbool staat voor onze tijd.
Het was een beeld die de wereld rondging: op de eerste rij bij de inauguratie van Donald Trump in januari 2025 stonden niet de generaals of senatoren in de schijnwerpers, maar de koningen van Silicon Valley. Elon Musk, Jeff Bezos en Mark Zuckerberg flankeerden de macht als de onofficiële architecten van een nieuwe wereldorde.
In zijn nieuwste boek, De macht achter AI, legt schrijver en journalist Jurgen Masure de vinger op de zere plek van deze ‘techbrocratie’: een systeem waarin een handvol mannen onze aandacht, arbeid en data aftapt om imperiums te bouwen die machtiger zijn dan natiestaten. Achter de handige snufjes van ChatGPT, waarschuwt Masure voor de ideologische onderbouw van deze tech-elite: een wereldbeeld waarin democratie een sta-in-de-weg is en de ‘CEO-koning’ de ultieme soeverein.
In dit interview pellen we de lagen van de geniemythe af. We vragen ons af of AI daadwerkelijk de beloofde zegen is of eerder een turbo op een systeem van digitale extractie en ongelijkheid. Wat moeten we dringend herformuleren in ons denken over technologie om onze politieke verbeelding en democratische ruimte terug te winnen?
Alexander Deprez: Elon Musk voorspelde eind 2025 dat AI alle jobs zou overnemen binnen tien tot twintig jaar. Is AI geen zegen voor de samenleving?
Jurgen Masure: Dat is een retorische truc. Musk presenteert automatisering als onvermijdelijk en onttrekt zich zo van elke verantwoordelijkheid. Hij heeft een handje van boude voorspellingen: het basisinkomen als antwoord op AI-werkloosheid, zelfrijdende Tesla's tegen 2016, 2018, 2023.
AI zet een turbo op het rendementsfundamentalisme van big tech. Onderzoek van Berkeley toont aan dat AI het werk niet vermindert maar intensiveert: werknemers werken sneller, pakken een breder takenpakket aan en schuiven werktijd op in hun privéleven, zonder dat iemand hen dat vraagt. Ze voelen zich productiever, de druk stijgt.
AD: Zijn de techbro's niet de genieën van onze tijd?
JM: Britse journalist Helen Lewis schreef daar een boek over, The Genius Myth. Haar these: geniestatus is geen objectieve vaststelling maar een opgebouwd narratief. Een genie heeft prestaties nodig én een legende die dekking biedt voor machtsmisbruik, falen en onverantwoordelijkheid.
We moeten Altman, Musk, Bezos of Zuckerberg dus niet als genieën wegzetten. De geniemythe is bovendien altijd mannelijk volgens Lewis. Voor de online fanbase van Musk is zijn grofheid het bewijs van zijn genialiteit. Dat zegt meer over het mythemechanisme dan over Musk zelf.
AD: In je boek spreek je over de techbrocratie. Wat houdt dat in?
JM: Techbrocratie is een postpolitiek machtsregime met een stille herschikking van loyaliteiten. Een handjevol techbro's tapt onze aandacht, arbeid en data af. Economische macht vloeit door naar politieke invloed en militaire slagkracht, terwijl de democratische ruimte wordt aangevreten. C. Wright Mills analyseerde die structuren al in 1956 met The Power Elite. Een kleine groep bepaalt via gedeelde belangen en een uitwisseling van functies de grenzen van het mogelijke, nog voor de politiek eraan toekomt. Die logica zien we vandaag in turbo.
AD: Je boek begint bij de inauguratie van Trump in januari 2025. Waarom was dat een scharniermoment?
JM: Musk, Bezos en Zuckerberg zaten vrolijk op de eerste rij. Midden in de macht, alsof ze hun fiat kwamen geven. Big Tech stond niet meer langs de zijlijn te lobbyen. Al in 2016 had Peter Thiel Silicon Valley naar Trump Tower geleid. De normalisering werd tijdens de inauguratie compleet. De techbro's hebben Trump nodig voor dikke contracten én deregulering. Trump heeft hen nodig in zijn strijd tegen China en anderen. AI is daarin voor het Trumpregime een centrale pijler.
AD: Waarom zouden de techbro's een probleem hebben met de liberale democratie?
JM: Democratie is traag, vraagt compromissen en begrenst hun macht. Ideoloog George Gilder legde het fundament: ondernemers zijn moreel superieure mensen. Regulering, vakbonden, de verzorgingsstaat zijn bedreigingen. Techbro Marc Andreessen gaat verder: hij wil accelerationisme, kracht, technologische suprematie en verwijst naar Filippo Marinetti, de futurist die meeschreef aan het Fascistisch manifest van Mussolini. Thiel schreef het dan weer neer: hij gelooft niet in democratie, ziet heil in Network States en investeert in de Dark Enlightenment, het neoreactionaire gedachtegoed van Curtis Yarvin en Nick Land, die openlijk pleiten voor afschaffing van de democratie en een CEO-koning. Dat is de ideologische onderbouw van een beweging die vandaag in het centrum van de macht zit.
AD: Is de techbrocratie de ultieme fase van het kapitalisme?
JM: Het is alleszins een dolgedraaid neoliberalisme. MI6-baas Blaise Metreweli waarschuwde eind 2025 dat techbazen meer macht hebben dan natiestaten. De satellietinternetdienst Starlink heeft meer dan 7.000 satellieten die communicatie bepalen in oorlogszones, onder controle van één private speler: in dit geval Elon Musk. De techbro’s houden van sci-fi en fantasy, wel ik ook. En het doet mij denken aan de Alien-serie: de wereld beheerd door megabedrijven zoals Weyland-Yutani, corporaties die planeten koloniseren, risico's verbergen en mensen offeren voor winst.
AD: Je beschrijft digitale extractie. Hoe verhoudt die zich tot koloniale grondstofdiefstal?
JM: Ze oogsten onze stappen, aankopen, verlangens, ideeën en gezondheidsdata zonder eerlijke vergoeding, verwerkt in systemen die wij niet controleren, voor winsten die niet naar ons terugvloeien. Maar er is ook een kost die nog te weinig wordt benoemd. Datacenters verbruiken enorme hoeveelheden energie en water. AI is allesbehalve immaterieel. En dan zijn er de onzichtbare werknemers. OpenAI schakelde Keniaanse arbeiders in om ChatGPT te trainen, voor een hongerloon, werden ze dagenlang geconfronteerd met moord, marteling en kindermisbruik. The Guardian berichtte onlangs nog over vrouwen in ruraal India die tot achthonderd video's per dag screenen, van verkrachtingen, folteringen en kinderporno, zonder psychologische begeleiding en gebonden door geheimhoudingscontracten. De winsten vloeien naar de techbro's, maar de schade blijft lokaal. Nee, ik heb ChatGPT intussen ook buitengegooid.
AD: De militaire inzet van AI in Gaza toont de verstrengeling tussen Big Tech en oorlogsvoering. Is AI het nieuwe gezicht van koloniale oorlog?
JM: Google en Amazon leveren via Project Nimbus cloud- en AI-infrastructuur aan het Israëlische leger. Google herschreef begin 2025 zijn AI-principes: passages over 'geen wapens' en 'geen surveillance' verdwenen. Volgens Business Insider vertelden leidinggevenden van Google DeepMind medewerkers onlangs dat nationale veiligheidscontracten een strategische prioriteit zijn. Ook Microsoft zat diep in dat verhaal. The Guardian en +972 Magazine onthulden dat Unit 8200 via Microsoft Azure een miljoen telefoongesprekken per uur van Palestijnen opsloeg, die nadien werden ingezet bij luchtaanvallen en arrestaties. Na de onthullingen trok Microsoft de toegang in. Einde verhaal? Nope. De unit verhuisde de data naar Amazon Web Services.
AD: Hoe reproduceert AI bestaande rassen- en klassenongelijkheid?
JM: Als je geen diepe zakken hebt, kan je niet meedoen met het verhaaltje. Kijk naar de lijstjes van rijkste mensen ter wereld en tel de bro’s uit de techsector. Acht namen in de top tien zijn techbro's. Hun rendementsfundamentalisme, aangejaagd door generatieve AI, zet de middenklasse onder druk. Flexibilisering komt neer op minder zekerheid, lagere lonen en minder bescherming. Algoritmes optimaliseren voor engagement, niet voor rechtvaardigheid. Racistische en seksistische patronen in data worden niet gecorrigeerd maar vastgeklikt in technische systemen. De wiskundige Cathy O'Neil noemde dat Weapons of Math Destruction. De techbro’s voorspellen overvloed maar er zal enkel overvloed zijn voor zij die kapitaalkrachtig zijn.
AD: Je schrijft over een Gini-coëfficiënt van 0,988. Wat betekent dat concreet?
JM: Dat getal komt van mediawetenschapper Martin Andree. Nul is absolute gelijkheid, één is absolute concentratie. Voor het internet zitten we volgens hem op 0,988. En hoor maar eens rond: we shoppen via Amazon, kletsen op Facebook, zoeken via Google, appen via WhatsApp. Daarnaast zijn er nog een handjevol nieuwswebsites maar that's it. Het internet verschoof van een open belofte naar gemonopoliseerrde snelwegen met tolpoortjes.
AD: Waarom zijn de kritische boeken over tech vaak door vrouwen geschreven?
JM: Het is niet dat vrouwen kritischer zijn. De verklaring is structureel. Vrouwen in de techsector zijn insider én outsider tegelijk. Die positie geeft helderheid die de techbro weigert te zien. Emily Chang schreef Brotopia over het virulente seksisme in de techindustire, Timnit Gebru werd ontslagen door Google na intern bezwaar tegen discriminerende AI-systemen, Carole Cadwalladr was de eerste die de brolichargie analyseerde, Becca Lewis herintroduceerde het concept technofascisme, Sarah Wynn-Williams schreef over haar ervaringen bij Meta. Ze benaderen technologie vanuit sociale impact, op kwetsbare groepen, democratie, arbeid. Hun geloofwaardigheid wordt dan weer aangevochten en hun motieven in twijfel getrokken. Wat op zichzelf al bevestigt wat ze schrijven.
AD: In je boek deel je de techbro's op in archetypen. Waarom?
JM: Ik wilde ze tastbaarder maken voor de lezer. Ze belichamen elk een logica van macht. Altman is de Scaler, Andreessen de Ideoloog, Zuckerberg de Manipulator, Bezos de Pachter, Musk de Opruier, Thiel de Soeverein, toch de meest gevaarlijke, omdat hij het meest ideologisch coherent is. Die archetypen tonen dat dit geen individuele grillen zijn maar een systeem met gezichten.
AD: Is 'vrije meningsuiting' op X een realiteit?
JM: Nee. Musk noemt zichzelf een vrijemeningsuitingsabsolutist, maar een recente studie gepubliceerd in Nature, toont het tegendeel aan. Het Amerikaanse onderzoek werd zelf voor de openlijke steun van Musk aan Trump gevoerd. Bleek dat conservatieve en controversiële berichten twintig procent meer zichtbaarheid krijgen, liberale slechts 3,1 procent. Nieuwsmedia zijn 58 procent minder zichtbaar, activisten veel meer. Gebruikers die zeven weken de algoritmische feed volgden, schoven op naar rechts. Men bleef bovendien de conservatieve accounts volgen die het algoritme had aanbevolen. Vrije meningsuiting is hier geen principe maar een slogan die de concentratie van spreekruimte bij één man maskeert.
AD: Wat bedoelt Zuckerberg met 'Aut Zuck aut nihil'?
JM: Het stond op zijn T-shirt tijdens een Meta-conferentie in 2024. 'Ofwel Zuckerberg, of niets.' Een lolletje dat bloedserieus bedoeld was. Facebook, WhatsApp en Instagram zijn voor miljarden mensen de enige digitale infrastructuur die ze kennen. Jay Graber, toen CEO van BlueSky, gaf hem het antwoord met een t-shirt: Mundus Sine Caesaribus, een wereld zonder keizers. Niet alle techbedrijven, zoals Signal of BlueSky, willen dezelfde weg op als Meta of X.
AD: Welk beeld over de onvermijdelijkheid van AI moeten we dringend herformuleren om onze eigen politieke verbeelding terug te winnen?
JM: AI is er al zeventig jaar en is een breed containerbegrip. De vraag is of superintelligentie of AGI onvermijdelijk is. Dat verhaal wordt actief verkocht en door techbedrijven in onze nek gedraaid. Elke browser, elk platform, elk algoritme is een politieke keuze. We moeten stoppen met te zeggen: “Het is nu eenmaal zo.” De toekomst ligt niet vast. Nee, ze wordt gekneed in code, beleid en publieke verbeelding. En collectief kunnen we een stem in het debat vormen.
De macht achter AI: Wat mannen als Musk en Bezos echt willen
Jurgen Masure,
EPO Uitgeverij, 2026
€ 18,20 - € 25,95
Alexander Deprez (° 1995) is een veelzijdige Belgische kunstenaar, actief als fotograaf, film- en theatermaker, schrijver en muzikant.